Kołatanie serca to odczuwanie bicia serca jako przyspieszonego, nierównego, mocnego lub „przeskakującego”. Objaw może pojawić się po wysiłku, w stresie albo w spoczynku. Czasem trwa kilka sekund, a czasem utrzymuje się dłużej lub nawraca. Samo odczucie nie wskazuje jeszcze na konkretną chorobę, dlatego jego znaczenie ocenia się w kontekście innych objawów, chorób przewlekłych, przyjmowanych leków i okoliczności wystąpienia.

Przyczyną kołatania serca mogą być zarówno przejściowe reakcje organizmu, jak i zaburzenia rytmu serca, choroby układu krążenia lub nieprawidłowości dotyczące innych narządów. W wielu sytuacjach potrzebna jest konsultacja lekarska i odpowiednio dobrana diagnostyka. Poniżej wyjaśniamy, na co zwrócić uwagę i kiedy nie należy zwlekać z uzyskaniem pomocy.

Ten materiał ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje badania lekarskiego ani indywidualnej diagnozy. W razie nagłego pogorszenia stanu zdrowia należy skontaktować się z numerem alarmowym 112 lub 999.

Jak może objawiać się kołatanie serca?

Kołatanie serca nie zawsze oznacza, że rytm serca jest rzeczywiście nieprawidłowy. Niektóre osoby odczuwają prawidłowe, ale silniejsze bicie serca, na przykład po intensywnym wysiłku. Inni pacjenci zauważają przerwy, nierówność lub nagłe przyspieszenie pulsu. Objaw może być odczuwany w klatce piersiowej, szyi albo gardle.

Podczas konsultacji lekarz może zapytać między innymi:

• kiedy pojawiły się dolegliwości i jak często występują,
• ile trwają oraz czy zaczynają się i kończą nagle,
• czy występują podczas wysiłku, stresu, odpoczynku lub w nocy,
• czy towarzyszą im duszność, ból w klatce piersiowej, zawroty głowy lub omdlenie,
• jakie leki, suplementy, napoje energetyczne lub substancje pobudzające są stosowane.

Pomocne może być zapisanie daty, czasu trwania i okoliczności każdego epizodu. Taka obserwacja nie zastępuje diagnostyki, ale może ułatwić lekarzowi ocenę problemu.

Jakie są częste i niegroźne przyczyny kołatania serca?

Kołatanie serca może wystąpić w odpowiedzi na naturalne pobudzenie organizmu. Częstymi czynnikami są stres, lęk, silne emocje, brak snu i przemęczenie. Przyspieszenie czynności serca może pojawić się również po wysiłku, w czasie gorączki, odwodnienia lub przejściowego osłabienia.

Znaczenie mogą mieć także substancje pobudzające, między innymi:

• kofeina zawarta w kawie, herbacie, napojach energetycznych i niektórych preparatach,
• nikotyna,
• alkohol,
• wybrane leki, na przykład część preparatów stosowanych przy infekcjach lub astmie.

Nie oznacza to jednak, że każde kołatanie serca ma łagodną przyczynę. Jeśli objaw jest nowy, nawraca, pojawia się bez wyraźnego powodu lub budzi niepokój, powinien zostać omówiony z lekarzem. Nie należy samodzielnie odstawiać leków ani zmieniać ich dawkowania bez konsultacji.

Czy kołatanie serca może mieć związek z chorobą?

Tak. Kołatanie serca może towarzyszyć zaburzeniom rytmu, takim jak dodatkowe pobudzenia lub częstoskurcze. W niektórych przypadkach przyczyną bywają choroby serca, między innymi problemy z zastawkami, niewydolność serca lub choroba niedokrwienna. Objaw może również występować przy nadczynności tarczycy, niedokrwistości, zaburzeniach elektrolitowych albo innych stanach wpływających na pracę układu krążenia.

Możliwe przyczyny różnią się w zależności od wieku, płci, chorób współistniejących i przyjmowanych preparatów. Sam opis odczucia nie pozwala rozpoznać arytmii. Do ustalenia przyczyny potrzebne są informacje z wywiadu, badanie fizykalne, a niekiedy także badania dodatkowe.

Szczególnej uwagi wymaga kołatanie serca u osób z rozpoznaną chorobą serca, po przebytym omdleniu, z obciążającym wywiadem rodzinnym dotyczącym nagłej śmierci sercowej lub z objawami pojawiającymi się podczas wysiłku. W takich sytuacjach zakres i pilność diagnostyki ustala lekarz.

Jak wygląda diagnostyka kołatania serca?

Podstawą jest konsultacja, podczas której lekarz zbiera dokładny wywiad i ocenia stan pacjenta. Może wykonać pomiar ciśnienia tętniczego i tętna oraz osłuchać serce. Często wykonywanym badaniem jest elektrokardiogram, czyli EKG. Rejestruje ono czynność elektryczną serca w określonym momencie i może pomóc ocenić rytm w czasie badania.

Jeśli kołatanie pojawia się okresowo, pojedyncze EKG może nie zarejestrować epizodu. Lekarz może wtedy rozważyć dłuższe monitorowanie pracy serca, na przykład za pomocą urządzenia rejestrującego rytm przez określony czas. Dobór badania zależy od częstości objawów i informacji zebranych podczas konsultacji.

W zależności od sytuacji klinicznej lekarz może zlecić również badania laboratoryjne, takie jak morfologia, ocena elektrolitów lub parametrów związanych z funkcją tarczycy. Czasem potrzebne są dodatkowe badania kardiologiczne. Każde z nich ma określony cel i ograniczenia: prawidłowy wynik pojedynczego badania nie zawsze wyjaśnia nawracające objawy, a wynik nieprawidłowy wymaga interpretacji w całym kontekście klinicznym.

Kiedy skonsultować się z lekarzem?

Do kardiologa lub lekarza podstawowej opieki zdrowotnej warto zgłosić się, gdy kołatanie serca:

• powtarza się lub stopniowo się nasila,
• pojawia się bez wysiłku albo budzi w nocy,
• trwa dłużej niż wcześniej lub ma nagły początek i koniec,
• towarzyszy mu osłabienie, zawroty głowy, duszność albo uczucie omdlewania,
• występuje podczas wysiłku,
• pojawia się u osoby z chorobą serca lub istotnymi czynnikami ryzyka.

Konsultacja nie oznacza automatycznie rozpoznania choroby ani konieczności leczenia. Jej celem jest ocena objawów i ustalenie, czy potrzebne są dalsze badania. Decyzję o diagnostyce i ewentualnym postępowaniu podejmuje lekarz po zebraniu wywiadu, badaniu oraz ocenie przeciwwskazań i chorób współistniejących.

Kiedy kołatanie serca wymaga pilnej pomocy?

Natychmiastowej pomocy doraźnej wymaga kołatanie serca połączone z bólem lub uciskiem w klatce piersiowej, nasilonymi trudnościami w oddychaniu, omdleniem, znacznym osłabieniem albo nagłymi objawami neurologicznymi. Do objawów neurologicznych należą między innymi opadanie kącika ust, zaburzenia mowy, nagłe osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, dezorientacja oraz nagłe zaburzenia widzenia.

W takich sytuacjach należy wezwać zespół ratownictwa medycznego, dzwoniąc pod numer 112 lub 999. Nie należy samodzielnie prowadzić samochodu ani czekać na ustąpienie objawów. Pilnej oceny wymaga również nagłe, bardzo nasilone kołatanie, szczególnie jeśli towarzyszy mu uczucie zbliżającego się omdlenia.

Co przygotować przed konsultacją?

Przed wizytą warto zanotować charakter objawów, ich częstotliwość, czas trwania i sytuacje, w których się pojawiają. Przydatna może być także lista wszystkich przyjmowanych leków i suplementów oraz informacja o chorobach przewlekłych, przebytych zabiegach i chorobach serca w rodzinie.

Nie trzeba samodzielnie interpretować pulsu ani wyników pomiarów. Jeśli korzysta się z domowego ciśnieniomierza lub urządzenia monitorującego rytm, zapisane dane można pokazać lekarzowi, pamiętając, że urządzenia konsumenckie nie zastępują profesjonalnej oceny medycznej.

Podsumowanie

Kołatanie serca może wynikać ze stresu, wysiłku, używek lub przemęczenia, ale czasem jest objawem zaburzeń rytmu albo innego problemu zdrowotnego. O znaczeniu dolegliwości decydują między innymi jej charakter, czas trwania, objawy towarzyszące i stan zdrowia pacjenta. W razie nawracających lub niepokojących epizodów warto umówić konsultację lekarską, a przy bólu w klatce piersiowej, nasilonej duszności, omdleniu lub nagłych objawach neurologicznych – niezwłocznie wezwać pomoc doraźną.

W Vitamedicum w Krakowie można omówić niepokojące objawy podczas konsultacji lekarskiej. Zakres potrzebnej diagnostyki oraz dalszego postępowania ustala lekarz indywidualnie po ocenie stanu zdrowia pacjenta.