USG jamy brzusznej to nieinwazyjne badanie obrazowe, które wykorzystuje fale ultradźwiękowe do oceny wybranych narządów znajdujących się w obrębie brzucha. Jest często stosowane jako element diagnostyki dolegliwości, takich jak ból brzucha, uczucie pełności, nudności czy nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych. O tym, czy badanie jest potrzebne, decyduje lekarz po zebraniu wywiadu i ocenie stanu Pacjenta.

Badanie zwykle nie wymaga naruszenia ciągłości skóry ani podawania środka kontrastowego. Jego wynik może dostarczyć ważnych informacji, ale nie zawsze pozwala jednoznacznie ustalić przyczynę objawów. Interpretacja opisu i obrazu powinna uwzględniać dolegliwości, badanie fizykalne oraz ewentualne wyniki innych badań.

W tym artykule wyjaśniamy, jakie narządy można ocenić podczas USG jamy brzusznej, jak wygląda przygotowanie i jakie są ograniczenia tej metody. Informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej.

Czym jest USG jamy brzusznej?

USG jamy brzusznej wykonuje się za pomocą głowicy przesuwanej po skórze brzucha, na którą wcześniej nakłada się żel ułatwiający przewodzenie ultradźwięków. Obraz narządów jest widoczny na monitorze w czasie rzeczywistym. Osoba wykonująca badanie może poprosić o zmianę pozycji ciała, wstrzymanie oddechu na kilka sekund albo nabranie głębszego oddechu.

Badanie jest na ogół dobrze tolerowane. U części osób ucisk głowicy może być nieprzyjemny, zwłaszcza gdy okolica brzucha jest bolesna. W takiej sytuacji należy poinformować osobę wykonującą badanie.

Zakres oceny zależy między innymi od wskazań, budowy ciała, przygotowania oraz warunków technicznych. Nie wszystkie struktury są widoczne w takim samym stopniu.

Jakie narządy i struktury może ocenić USG jamy brzusznej?

W trakcie badania lekarz może ocenić między innymi:

• wątrobę, w tym jej wielkość, strukturę i obecność niektórych zmian ogniskowych,
• pęcherzyk żółciowy i drogi żółciowe,
• trzustkę, o ile warunki badania pozwalają na jej odpowiednią wizualizację,
• śledzionę,
• nerki i częściowo drogi moczowe,
• aortę brzuszną oraz większe naczynia w zakresie możliwym w badaniu,
• pęcherz moczowy, jeśli jest odpowiednio wypełniony,
• obecność płynu w jamie brzusznej oraz niektóre powiększone węzły chłonne.

USG może pomóc wykryć lub opisać między innymi złogi w pęcherzyku żółciowym, poszerzenie dróg żółciowych, torbiele, niektóre zmiany ogniskowe, zaburzenia wielkości narządów czy zastój moczu. Sam obraz ultrasonograficzny nie przesądza jednak o rozpoznaniu. Nieprawidłowość może wymagać dalszej oceny, na przykład badań laboratoryjnych lub innego badania obrazowego.

Kiedy lekarz może zlecić USG jamy brzusznej?

Wskazaniem do badania mogą być różne objawy lub wyniki wcześniejszej diagnostyki. Lekarz może rozważyć USG między innymi w przypadku:

• nawracającego albo utrzymującego się bólu brzucha,
• podejrzenia chorób pęcherzyka żółciowego, wątroby, trzustki lub nerek,
• zmiany rytmu wypróżnień, jeśli wymaga ona oceny w szerszym kontekście,
• nieprawidłowych wyników prób wątrobowych lub innych badań laboratoryjnych,
• podejrzenia zastoju moczu albo problemów dotyczących układu moczowego,
• kontroli wcześniej stwierdzonych zmian, zgodnie z zaleceniem lekarza.

Nie każdy ból brzucha wymaga USG i nie każdą przyczynę dolegliwości można uwidocznić za pomocą ultrasonografii. O doborze badania decyduje lekarz, biorąc pod uwagę lokalizację i charakter objawów, ich czas trwania, choroby przewlekłe, przyjmowane leki oraz wyniki dotychczasowej diagnostyki.

Jak przygotować się do USG jamy brzusznej?

Dokładne zalecenia mogą różnić się zależnie od zakresu badania i informacji przekazanych przez placówkę. Zwykle zaleca się, aby przed badaniem:

• przez kilka godzin pozostać na czczo, zgodnie z otrzymaną instrukcją,
• unikać produktów i napojów, które mogą nasilać powstawanie gazów,
• nie żuć gumy i nie palić bezpośrednio przed badaniem, jeśli placówka zaleci takie ograniczenie,
• przyjąć leki stałe tylko zgodnie z wcześniejszymi zaleceniami lekarza lub pracownika placówki,
• założyć wygodną odzież umożliwiającą dostęp do brzucha.

W przypadku badania pęcherza moczowego lub dróg moczowych może być potrzebne jego umiarkowane wypełnienie. Nie należy jednak samodzielnie modyfikować przygotowania, zwłaszcza jeśli Pacjent ma choroby przewlekłe, przyjmuje leki wymagające regularnych posiłków, jest w ciąży albo ma inne szczególne potrzeby. W takich sytuacjach najlepiej wcześniej ustalić sposób przygotowania z placówką lub lekarzem.

Jeśli badanie odbywa się pilnie, nie zawsze można zastosować pełne przygotowanie. Mimo to USG może być wykonane, a osoba kierująca na badanie uwzględni ograniczenia interpretacyjne.

Jak przebiega USG jamy brzusznej?

Przed rozpoczęciem badania Pacjent może zostać poproszony o odsłonięcie brzucha i położenie się na plecach. Osoba wykonująca USG nanosi żel na skórę, a następnie przesuwa głowicę po badanym obszarze. W zależności od potrzeb mogą być oceniane poszczególne narządy w różnych ułożeniach ciała.

Podczas badania mogą pojawić się polecenia dotyczące oddechu lub krótkiego wstrzymania oddechu. Pomaga to uzyskać wyraźniejszy obraz niektórych struktur. Po zakończeniu żel można wytrzeć, a Pacjent zwykle może wrócić do codziennych aktywności, o ile lekarz nie zaleci inaczej.

Opis badania zawiera obserwacje osoby wykonującej USG. Nie jest równoznaczny z pełnym rozpoznaniem klinicznym. Wynik należy omówić z lekarzem, szczególnie jeśli badanie wykonano z powodu objawów lub w ramach kontroli wcześniej stwierdzonej nieprawidłowości.

Jakie są ograniczenia USG jamy brzusznej?

Jakość obrazu może być ograniczona przez gazy jelitowe, większą masę ciała, trudność w utrzymaniu odpowiedniego oddechu lub pozycję narządów. Niektóre obszary, zwłaszcza przesłonięte przez jelita, mogą być ocenione tylko częściowo. Z tego powodu prawidłowy lub niejednoznaczny wynik nie zawsze wyklucza chorobę.

USG nie zastępuje innych badań, jeśli lekarz uzna je za potrzebne. W zależności od sytuacji klinicznej może być konieczne wykonanie badań krwi, tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego, endoskopii albo konsultacji u lekarza odpowiedniej specjalności. O dalszym postępowaniu decyduje lekarz po analizie wszystkich dostępnych informacji.

Kiedy skonsultować się z lekarzem?

Do lekarza należy zgłosić się, gdy ból brzucha utrzymuje się, nawraca lub stopniowo się nasila, a także gdy towarzyszą mu wymioty, gorączka, żółte zabarwienie skóry lub oczu, krew w stolcu albo moczu, wyraźne wzdęcie, zaburzenia oddawania moczu czy niezamierzona utrata masy ciała.

Pilnej pomocy medycznej wymagają objawy nagłe i silne, zwłaszcza szybko narastający ból, omdlenie, zaburzenia świadomości, znaczne osłabienie, uporczywe wymioty lub objawy krwawienia. Jeżeli dolegliwości obejmują ból w klatce piersiowej, nagłe objawy neurologiczne albo nasilającą się duszność, należy niezwłocznie wezwać pomoc doraźną.

Podsumowanie

USG jamy brzusznej pozwala ocenić wiele narządów i może być przydatnym elementem diagnostyki bólu brzucha, nieprawidłowych wyników badań lub kontroli wybranych zmian. Na jakość badania wpływa odpowiednie przygotowanie, jednak nawet prawidłowo wykonane USG ma swoje ograniczenia. Wynik powinien zostać omówiony z lekarzem w kontekście objawów i pozostałych badań.

Jeśli zastanawiasz się, czy USG jamy brzusznej jest odpowiednim badaniem w Twojej sytuacji, skonsultuj się z lekarzem. W Vitamedicum w Krakowie można uzyskać informacje dotyczące diagnostyki i dalszego postępowania adekwatnego do zgłaszanych dolegliwości.